नेपालको राजनीतिक इतिहासमा आन्दोलनहरूले सधैं परिवर्तनका द्वार खोलेका छन्, तर कहिलेकाहीँ ती आन्दोलनहरूले सुरक्षाकर्मीहरूको बलिदान र पीडालाई पनि उजागर गर्छन्। सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा भएको 'जेनजी' (Gen Z) आन्दोलन यसकै एउटा उदाहरण हो। युवा पुस्ताको अगुवाइमा भ्रष्टाचार, असमानता र नेताहरूको विलासी जीवनशैलीविरुद्ध सुरु भएको यो आन्दोलनले देशव्यापी हिंसात्मक रूप लिँदा प्रहरीहरूले अपार पीडा भोग्नुपर्‍यो। काठमाडौं उपत्यका र अन्य जिल्लाहरूमा प्रहरी कार्यालयहरूमा आगजनी भयो, प्रहरीहरूलाई कुटपिट गरी घाइते बनाइयो र केहीको ज्यानसमेत गयो। यो आन्दोलनले प्रहरीको भूमिकालाई चुनौती दियो, तर यसैबीच वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक (SSP) दीप शमशेर राणाको एउटा सन्देशले आशाको किरण जगायो। यो लेखले त्यही सन्देशलाई केन्द्रमा राखेर प्रहरीको अपमान र सम्मानको यथार्थता, स्थानीय सहयोगको भूमिका र 'जनताको सुरक्षामा प्रहरी, प्रहरीको सुरक्षामा को जाग्यो?' जस्ता प्रश्नहरूलाई जोड्दै विश्लेषण गर्दछ।

यसैबीच वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक (SSP) दीप शमशेर राणाको एउटा सन्देशले आशाको किरण जगायो। यो लेखले त्यही सन्देशलाई केन्द्रमा राखेर प्रहरीको अपमान र सम्मानको यथार्थता, स्थानीय सहयोगको भूमिका र 'जनताको सुरक्षामा प्रहरी, प्रहरीको सुरक्षामा को जाग्यो?' जस्ता प्रश्नहरूलाई जोड्दै विश्लेषण गर्दछ।

आन्दोलनको हिंसात्मक मोड : प्रहरीको पीडा र अपमान

जेनजी आन्दोलन २३ भदौबाट सुरु भयो, जसमा युवाहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत संगठित भएर सडकमा उत्रिए। सुरुमा शान्तिपूर्ण देखिए पनि, केही घुसपैठिएका तत्वहरूले यसलाई हिंसात्मक बनाए। काठमाडौंको महाराजगञ्ज, तीनकुने, कोटेश्वर लगायतका प्रहरी कार्यालयहरूमा आगजनी भयो। प्रदर्शनकारीहरूले प्रहरीहरूलाई 'नेताको गुलाम' भन्दै आक्रमण गरे, जसमा प्रहरीको मृत्यु भयो र दर्जनौं घाइते भए । प्रहरीहरूले अहोरात्र जनताको सुरक्षाका लागि खटिने बेला बदला लिने शैलीमा अराजक गतिविधि भयो। प्रहरी कार्यालयहरू जलाइयो, उपकरणहरू नष्ट भयो र प्रहरीहरू भाग्न बाध्य भए। यो दृश्यले प्रहरीको अपमानलाई चरमोत्कर्षमा पुर्‍यायो।

यस्तो अवस्थामा वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक दीप शमशेर राणाले सामाजिक सञ्जालमार्फत एउटा सशक्त सन्देश जारी गरे, जसले आन्दोलनको तीव्रतामा पनि प्रहरीको मनोबल उच्च राख्यो। उनले लेखेका छन् : 'कौशलतापूर्ण पछि हटनु आफैंमा एउटा विजय हो । खरानीबाट आगो पुनः प्रज्वलित हुनेछ। हामी फेरि उठ्नेछौ, अझ शक्तिशाली, थप प्रभावकारी र नयाँ उर्जाका साथ । जय नेपाल । जय नेपाल प्रहरी ।'

यो उद्धरणमा गहिरो शक्ति र बुद्धिमत्ता झल्किन्छ। 'कौशलतापूर्ण पछि हटनु' भन्ने वाक्यले प्रहरीको रणनीतिक पछि हटाइलाई विजयको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ, जसले हिंसालाई रोक्ने बुद्धिमानी देखाउँछ। 'खरानीबाट आगो पुनः प्रज्वलित हुनेछ' ले विनाशबाट पुनरुत्थानको आशा जगाउँछ। यो सन्देशले प्रहरीहरूलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण राष्ट्रलाई प्रेरित गर्दछ कि कठिनाइले हार्दैन, बरु नयाँ ऊर्जासँग फर्किन्छ। राणाको यो शब्दले प्रहरीको समर्पणलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, जसले देशको शान्ति र सुरक्षाका लागि आफ्नो जीवन जोखिममा राख्छन्।

अपमान र सम्मानको यथार्थता : प्रहरीको द्विविधा

नेपालमा प्रहरी सधैं विवादको केन्द्रमा रहन्छन्। आन्दोलनका क्रममा उनीहरूलाई 'दमनकारी' भनिन्छ, तर शान्त समयमा जनताको सुरक्षकको रूपमा सम्मान पाउँछन्। जेनजी आन्दोलनमा प्रहरीमाथि भएको आक्रमणले यो द्विविधालाई उजागर गर्‍यो। एकातिर, प्रदर्शनकारीहरूले प्रहरीलाई नेताहरूको 'गुलाम' ठानेर आक्रमण गरे, जसले प्रहरीको अपमान भयो। प्रहरीहरूले गोली चलाएर प्रदर्शनकारीहरूको मृत्यु हुनुले उनीहरूको छवि थप धमिलियो। तर, यथार्थता के हो भने प्रहरीहरू जनताकै सेवक हुन्, जसले अहोरात्र ड्युटी गर्दै देशको कानुन र व्यवस्था कायम राख्छन्।

यसै सन्दर्भमा एउटा प्रश्न उठ्छ : 'जनताको सुरक्षामा प्रहरी, प्रहरीको सुरक्षामा को जाग्यो ?' यो प्रश्नले आन्दोलनकारीहरूले प्रहरीमाथि जाई लाग्दा कोही बचाउन नआएको तथ्यलाई जोड्छ। आन्दोलनका क्रममा प्रहरी कार्यालयहरू ध्वस्त हुँदा स्थानीय प्रशासन, राजनीतिक नेतृत्व वा अन्य सुरक्षा निकायहरूबाट तत्काल सहयोग नपुगेको थियो। नेपाल सेनाको सहयोग पनि ढिलो भयो, जसले प्रहरीहरूलाई एक्लै लड्न बाध्य बनायो। यो अवस्थाले प्रहरीको सुरक्षाको प्रश्न उठाउँछ – उनीहरूले जनतालाई बचाउँदा आफ्नो सुरक्षाको लागि को जिम्मेवार छ ? यो तथ्यले प्रहरीको अपमानलाई मात्र होइन, संस्थागत कमजोरीलाई पनि उजागर गर्दछ।

यस्तो अवस्थामा वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक दीप शमशेर राणाले सामाजिक सञ्जालमार्फत एउटा सशक्त सन्देश जारी गरे, जसले आन्दोलनको तीव्रतामा पनि प्रहरीको मनोबल उच्च राख्यो। उनले लेखेका छन् : 'कौशलतापूर्ण पछि हटनु आफैंमा एउटा विजय हो । खरानीबाट आगो पुनः प्रज्वलित हुनेछ। हामी फेरि उठ्नेछौ, अझ शक्तिशाली, थप प्रभावकारी र नयाँ उर्जाका साथ । जय नेपाल । जय नेपाल प्रहरी ।'

पुनरुत्थानको बाटो : स्थानीय सहयोग र सेवा सुचारु

तर, अपमानको कथा मात्र होइन, सम्मानको पनि कथा छ। जेनजी आन्दोलनपछि प्रहरी कार्यालयहरू ध्वस्त भए पनि, स्थानीय बासिन्दाहरूले प्रहरीको सम्मान गर्दै सहयोग गरे। भक्तपुरको दुवाकोटमा ध्वस्त भएको प्रहरी बिटलाई स्थानीयहरूले नै पुनर्निर्माण गरे। काठमाडौंका तीनकुने र कोटेश्वर, ललितपुरको सातदोबाटो, मंगलबजार, टिकाभैरवका कार्यालयहरूमा सफाई अभियान चल्यो, जसमा स्थानीयहरूले हातेमालो गरे। यो सहयोगले प्रहरी सेवालाई छिट्टै सुचारु बनायो। गरुडा इलाका प्रहरी कार्यालय जस्ता स्थानहरूमा स्थानीयको सहयोगमा सेवा पुनः सुरु भयो।

यो घटनाले देखाउँछ कि प्रहरी र जनताबीचको सम्बन्ध अपरिहार्य छ। आन्दोलनले अपमान दियो, तर स्थानीय सहयोगले सम्मान फर्कायो। SSP राणाको उद्धरण यसैलाई साकार पार्छ – खरानीबाट आगो पुनः प्रज्वलित हुन्छ। प्रहरीहरू फेरि उठेका छन्, थप शक्तिशाली र प्रभावकारी रूपमा।

निष्कर्ष : प्रहरीको विजय र राष्ट्रिय एकता

जेनजी आन्दोलनले नेपालको युवा शक्तिलाई उजागर गर्‍यो, तर यसले प्रहरीको भूमिकालाई पनि पुनःपरिभाषित गर्‍यो। SP दीप शमशेर राणाको सन्देशले प्रहरीको लचकता र समर्पणलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। अपमानका बाबजुद सम्मानको यो यात्राले सिकाउँछ कि सुरक्षाको लागि आपसी सहयोग आवश्यक छ। 'जनताको सुरक्षामा प्रहरी' भनेर गर्व गर्ने बेला, 'प्रहरीको सुरक्षामा को जाग्यो ?' भन्ने प्रश्नले हामीलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ। आन्दोलनकारीहरूले प्रहरीमाथि जाई लाग्दा कोही नआउनुले संस्थागत कमजोरी देखाउँछ, तर स्थानीय सहयोगले आशा जगाउँछ। अन्ततः, यो घटनाले जय नेपाल र जय नेपाल प्रहरीको नारा साकार पार्दै राष्ट्रिय एकताको सन्देश दिन्छ। प्रहरीहरू फेरि उठेका छन् – नयाँ ऊर्जासँग।