काठमाडौँ । विश्वभरका तेल पाइपलाइनहरू रित्तिँदैछन् र जारी इरान युद्धले पर्सियाली खाडीबाट कच्चा तेलको प्रवाहलाई गम्भीर रूपमा अवरुद्ध गरेपछि अभूतपूर्व दरमा भण्डारण घटिरहेको छ । यसले सामान्यतया बजारलाई आपूर्ति झड्काबाट जोगाउने बफर (सुरक्षित मौज्दात) लाई द्रुत रूपमा क्षय गरिरहेको छ ।

भण्डारणमा आएको तीव्र गिरावटले विभिन्न देशका सरकार र ऊर्जा बजारहरूमा चिन्ता बढाएको छ । हर्मुज जलयोजक करिब दुई महिनादेखि लगभग बन्द हुँदा एक अर्ब ब्यारल भन्दा बढी आपूर्तिको क्षति भएको छ ।

यसले गर्दा विश्वको ऊर्जा प्रणाली थप जोखिममा परेको छ । यो पातलो सुरक्षाकवचले छोटो अवधिमा मूल्यवृद्धि र अभावको जोखिम मात्र बढाउने नभई द्वन्द्व समाप्त भएपछि पनि लामो समयसम्म जोखिम कायम राख्ने ब्लूमबर्गले उद्धृत गरेका विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् ।

मोर्गन स्टेनलीको तथ्यांकले मार्च १ देखि अप्रिल २५ सम्म विश्वव्यापी तेल भण्डारमा प्रति दिन करिब ४८ लाख ब्यारलको गिरावट आएको देखाउँछ । यो अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीको तथ्यांकमा रेकर्ड गरिएको कुनै पनि अघिल्लो त्रैमासिक गिरावट भन्दा तीव्र छ । यस गिरावटमा कच्चा तेलको हिस्सा करिब ६० प्रतिशत थियो भने बाँकी प्रशोधित इन्धन उत्पादनहरू थिए ।

निश्चित न्यूनतम मौज्दात कायम नगरी तेल प्रणालीले काम गर्न सक्दैन भनी विशेषज्ञहरू भन्छन् । यसको अर्थ, भण्डार शून्यमा पुग्नुभन्दा धेरै अघि नै सञ्चालन न्यूनतमको अवस्था आइपुग्छ ।

जेपी मोर्गन चेस एन्ड कम्पनीकी ग्लोबल कमोडिटी अनुसन्धान प्रमुख नताशा कानेभाले भनिन्, ‘भण्डारले विश्वव्यापी तेल प्रणालीको शक एब्जर्बर ९झड्का थेग्ने साधन० को रूपमा काम गरिरहेको छ । हरेक ब्यारल बाहिर निकाल्न सकिँदैन ।’

हर्मुज जलयोजक बन्द नै रह्यो भने अर्को महिनाको सुरुमै ओईसीडी देशहरूको भण्डार सञ्चालन तनाव स्तरमा पुग्न सक्छ र सेप्टेम्बरसम्ममा यो अझै घटेर सञ्चालन न्यूनतम स्तरमा पुग्न सक्छ भनी जेपी मोर्गनले चेतावनी दिएको छ ।

गोल्डम्यान स्याक्स ग्रुपले पछिल्ला दिनहरूमा भण्डार घट्ने गतिमा केही सुस्तता आएको उल्लेख गरेको छ । चीनको कमजोर माग यसको कारण हो । यसले गर्दा विश्व बजारमा केही बढी आपूर्ति उपलब्ध भएको छ ।

यद्यपि, बैंकका अनुसार विश्वव्यापी रूपमा देखिने तेलको मौज्दात पहिले नै सन् २०१८ यताकै न्यून स्तरको नजिक पुगिसकेको छ ।

सबैभन्दा तत्कालको तनाव इन्धन आयातमा निर्भर एसियाली देशहरूमा देखिन थालेको छ । व्यापारीहरूले इन्डोनेसिया, भियतनाम, पाकिस्तान र फिलिपिन्सलाई सबैभन्दा बढी जोखिममा रहेका देशका रूपमा पहिचान गरेका छन् जहाँ एक महिनाभित्रै अभाव हुन सक्छ ।

ब्लूमबर्गका अनुसार, चीन जस्ता ठूला अर्थतन्त्रहरूमा भने हाल आपूर्ति अवस्था केही राम्रो रहेको छ । यसको विपरीत, चीन बाहिरका एसिया–प्रशान्त क्षेत्रका भण्डारहरू द्वन्द्व सुरु भएदेखि करिब ७ करोड ब्यारलले घटेका छन् ।

जापान र भारतमा अहिले मौज्दात कम्तीमा १० वर्षयताकै मौसमी न्यून स्तरमा छ जहाँ क्रमशः ५० प्रतिशत र १० प्रतिशतले गिरावट आएको छ । पेट्रोकेमिकलका लागि प्रमुख कच्चा पदार्थ मानिने नेफ्था र तरल पेट्रोलियम ग्यास (एलएनजी) को आपूर्ति पनि निकै कम भएको छ ।

केही सरकारहरूले भने भण्डार अझै पर्याप्त रहेको दाबी गरिरहेका छन् । पाकिस्तानका पेट्रोलियम मन्त्रीले अप्रिलको अन्त्यमा देशसँग करिब २० दिनको प्रशोधित तेलको व्यापारिक भण्डार रहेको बताएका थिए । भारतको तेल मन्त्रालयले मे ३ मा रिफाइनरीमा कच्चा तेलको भण्डार पर्याप्त रहेको बताएको थियो यद्यपि रिफाइनरीहरूले निजी रूपमा भण्डार धेरै घटिरहेको स्वीकार गरेका छन् ।